Pintér, Béla

Rodzicielstwo i związane z nim utrudnienia i przywileje to w Polsce jeden z gorących tematów – kontrowersje wokół metody in vitro, programu 500+ i zaostrzenia ustawy antyaborcyjnej podzieliły obywateli. Ohyda Beli Pintera, autora znanego m.in. z Królowej ciast, pokazuje, że sporne tematy można ująć w ramy krzywego zwierciadła i okrasić absurdalnym humorem.

Atilla i Irena bezskutecznie starają się o potomka. Profesor od niechcenia informuje pacjentkę o resekcji macicy wraz z jajnikami. Para decyduje się na adopcję dziecka, jednak okazuje się, że na adopcję niemowlęcia czeka się około dwóch lat. Bohaterowie, niczym zniecierpliwieni konsumenci w hipermarkecie, wybierają „dziecko dostępne od zaraz” – Romkę Różę, pseudonim „Ohyda”. A ponieważ Róża nie chce się rozstawać z Anitą, z którą zawarła przymierze krwi, Irena i Atilla decydują się na „nastoletni duopack”.

Rodzicielstwo odbiega od wszelkich wyobrażeń. Mieszkańcy prowincjonalnego miasteczka zarzucają parze adopcję dzieci wyłącznie dla unijnych świadczeń przyznawanych na każde dziecko. Krnąbrna manipulantka Róża atakuje nowych opiekunów miłością (czy też: „miłością”), między innymi tatuując ich wizerunki na ramionach. O wiele mniej problemów sprawia Anita, ale ostatecznie to ona ukradnie portmonetkę, a następnie wda się w romans z panem domu i zajdzie z  nim w ciążę. Attila decyduje się założyć z nią rodzinę, jednak Irena, prawna opiekunka nastolatki, przekonuje ją do aborcji. W międzyczasie Róża „załatwia” Irenie niemowlę bez konieczności oczekiwania w kilkuletniej kolejce (dziecko ma na imię tak samo, jak dotychczasowy partner Ireny – „przyzwyczaiłam się, że jest przy mnie jakiś Atilla, którego kocham”). Relacje międzyludzkie nie znaczą tu więcej niż produkty, które się zużywają i podlegają wymianie. Ostatecznie utwór wzbogaca się o groteskowy wątek kryminalny. Jedno jest pewne – takiego obrotu spraw nie jesteśmy w stanie przewidzieć.

Perypetie rodzinne uzupełniają sceny artystycznych zmagań lokalnej trupy teatralnej – popisy komentowane są przez egzaltowanego krytyka teatralnego, Janosa Regosa (postać autentyczna) – ową postać z powodzeniem można zaadaptować na polskie realia.

• Sztuka ukazała się drukiem w antologii Wróg publiczny i inne dramaty węgierskie.

Rodzinny dramat, rozgrywający się w 1984 roku. Bolesna, straszna, chwytająca za serce historia o przemocy w rodzinie. Od lat nieprzerwanie grana na Węgrzech.

"Przepełniona groteską i czarnym humorem sztuka węgierskiego dramaturga Beli Pintera bez zbędnych ceregieli odsłania kulisy patologicznego domostwa styranizowanego przez milicjanta – alkoholika, który z pełnym zaangażowaniem podchodzi do swej roli głowy rodziny i zamienia swój dom w koszary wojskowe. Błyskotliwie napisana oraz brawurowo zagrana sztuka angażuje uwagę i rozśmiesza, choć często z ukłuciem wyrzutów sumienia, bo opowiada historię dramatycznych przeżyć członków styranizowanej rodziny. Absurd miesza się z bólem i cierpieniem tworząc smakowity teatralny kąsek dla publiczności. Oczywiście, nie byłby on taki bez koronkowej reżyserii, sugestywnej gry aktorskiej oraz groteskowej scenografii, dopełniającej obraz degrengolady ogniska domowego, w którym kobiety są zepchnięte do służebnic i maskotek sfrustrowanego mężczyzny."

Anna Kędziorek, AICT/IATC, 31.10.2012

Królowa ciast to kronika rodzinnej tyranii, z centralną postacią ojca alkoholika - mitycznego potwora - i sparaliżowanymi strachem, poniżanymi członkami rodziny. Ten strach i kilka wyraźnych motywów epoki wielu widzom nadal potrafi przypomnieć koszmary minionej dyktatury, czyli świat niczym z Orwella.

„Jest już ktoś, kto opowiada rzeczy nie do opowiedzenia. Nazywa się Béla Pintér."

(Katalin Gabnai)

„Królowa ciast to bezlitosna i cudowna baśń dla dorosłych. O czym? Może o tym, że to nie my jesteśmy odpowiedzialni za winy naszych ojców i matek. Może o tym, co jesteśmy winni naszym dzieciom i bliskim. Może o tym, że istnieją cuda. Może o tym, że ich nie ma. Może o tym, co znaczy być dorosłym. Może o tym, że to nie zabawa."

(Balázs Zsedényi)