chorwacki

Gorzka komedia opowiada o relacjach panujących w trójpokoleniowej rodzinie, która zmaga się z inwalidztwem młodego Branka. Mężczyzna obchodzi właśnie dwudzieste piąte urodziny i stara się, mimo życiowych komplikacji, odnaleźć przepis na „normalne życie”. W tym przełomowym momencie towarzyszą mu nadopiekuńcza matka, wycofany ojciec, kochliwa siostra, cierpiąca na demencję babcia, infantylna znajoma. Jest to moment skłaniający wszystkich bohaterów do refleksji i ustosunkowania się do rozmaitych przejawów odmienności – na poziomie fizycznym, intelektualnym, emocjonalnym, seksualnym i społecznym. Autor z wielkim wyczuciem przedstawia codzienne problemy towarzyszące nam na różnych etapach życia.

Sztuka doczekała się realizacji w Zagrzebskim Teatrze Młodych w reżyserii Janusza Kicy (w 2011 roku), w Belgradzkim Teatrze Dramatycznym (w 2013 roku) oraz w teatrze Apacheta w Buenos Aires w koprodukcji z Chorwackim Centrum ITI i Festiwalem Dramaturgii Europejskiej (w 2015 roku).
 

Uwagę odbiorcy przykuwa przede wszystkim struktura dramatu. Jednodniowy wycinek z życia bezimiennego antybohatera splata się z komentarzami, wspomnieniami, wrażeniami, obserwacjami, cytatami i odwołaniami do znanych tekstów kultury oraz z listem do znanego niemieckiego dramaturga, poety i prozaika Heinera Müllera. Postać wielkiego ideologa, zaangażowanego politycznie artysty i aktywisty, zestawiona z figurą Heraklesa, pozwala wyprowadzić semantyczne pary: intelekt i ciało, miłość i namiętność...

Dramat jest pomyślany jako seria sytuacji systematycznie definiujących pole istnienia podmiotu, który wyraża niezgodę i stara się na nie wpłynąć. Autor doprowadza do zderzenia imperatywu społecznego i osobistego pragnienia, by w szereg codziennych działań wprowadzić fragmenty wymyślonego performansu. Ferčec buduje napięcie tworząc opowieść przypominającą przygotowanie do ataku terrorystycznego. Jednocześnie bada, na ile widoczny i słyszalny w przestrzeni publicznej może być podmiot, który jest przedstawicielem marginalizowanej grupy (robotnik, obcokrajowiec, artysta, homoseksualista).

Nancy i Ben spędzają romantyczny wieczór w pościeli, kiedy nagle Nancy zaczyna krzyczeć, na co zablokowany emocjonalnie Ben wyznaje, że chyba jest gejem. Nancy bierze to na poważnie i szuka pomocy u przyjaciółki Grace, uwodzącej akurat swojego nowego faceta Gene’a - gangstera, który nad seks przekłada rozważania o sztuce. Aby rozwiązać ich problem Grace postanawia zadzwonić do swojego terapeuty Marka (brata Gene’a), który spędza właśnie noc ze swoim nieco podstarzałym partnerem Donaldem. I wszyscy razem, wisząc na telefonie, próbują rozwiązać problem… no właśnie, jaki? Ackerman tworzy uroczą i dowcipną terapię telefoniczną, w której piętrzą się nieporozumienia i kolejne wyznania. To komedia półsłówek i niedopowiedzeń, które przeradzają się w prawdziwą farsę. Ackerman w sprawny i zabawny sposób porusza wszystkie najbardziej drażliwe współczesne tematy: od homoseksualizmu po antysemityzm.

Rozpisane na głosy, współczesne spojrzenie na legendę Lukrecji Borgii i ciągle żywy mit o dziwce i trucicielce, rozpustnej córce papieża Aleksandra VI i Vanozzy Catanei.

W interpretacji Autorki Lukrecja Borgia jest przede wszystkim ofiarą psychopatycznego ojca, który znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie. Rozpasany erotyzm kardynała Borgii udzielił się w jakimś stopniu jego córce (czy też, jak chcieli niektórzy: "siostrzenicy"). Maja Gregl próbuje opisać na przykładzie Lukrecji zespół maltretowanego dziecka, które, szukając ucieczki od molestowania i bicia, znajduje ukojenie w kontaktach seksualnych z bratem - Cezarem. Z czasem brat przejmuje funkcję ojca - kata. Morduje jej pierwszego męża (zresztą krewnego "naszej" Bony), morduje także swojego rodzonego brata - Don Juana; w końcu karze udusić drugiego męża Lukrecji, ukochanego Alfonsa, ojca jej kilkorga dzieci.
Pełna bólu biografia Lukrecji przybiera czasem formę strasznej bajki o skrzywdzonej księżniczce, złośliwym królewiczu i okrutnym królu. W tle: smutna królowa-matka.

J. Grodek dla ADiT

Cztery nieszczęśliwe kobiety o niespełnionych marzeniach, zawiedzionych ambicjach, po niewłaściwie podjętych decyzjach, po ucieczkach w wewnętrzny świat monologów, kobiety stłumionych uczuć w gorsecie fałszywej poprawności zachowań. I w tym kwartecie On - Ivo - animator ich losów. Bohater Kastelan wydaje się być bardziej lub mniej świadomym i nie najszczęśliwszym "reżyserem" losów kobiet, z którymi się wiąże.

Zgodnie z zamysłem autorki są to dwa mieszkania stopione w jedną przestrzeń. Właścicielkami są dwie kobiety: Vesna (atrakcyjna 50-ciolatka na permanentnej diecie), u której przebywa z powodu remontu mieszkania ciężarna córka Maja (lat 30) oraz efektowna profesor Zora (ok.45 lat), która mieszka z córką Mirą (21 lat), bardzo zdolną studentką V roku anglistyki. Jedynym męskim bohaterem jest Ivo (po 50-tce) - rozstający się właśnie po dziesięciu latach małżeństwa z Vesną i usiłujący związać się z nową swoją miłością, Zorą. Akcja skoncentrowana jest wokół przeżyć bohaterów znajdujących się w trudnym okresie rodzinnych i emocjonalnych transformacji. Vesna - mimo że wydaje się być pogodzona z rozpadem swojego drugiego małżeństwa, przeżywa odejście Iva. Dodatkowy niepokój i skrępowanie wywołuje u niej niespodziewana rozmowa z Mirą - córką obecnej kochanki męża. Z kolei jej córka Maja spodziewa się dziecka - dziewczynki, jak zawyrokował jej mąż. Młoda kobieta zajęta jest własnym życiem, mającymi nastąpić zmianami i cichą walką z despotycznym w swej nadopiekuńczości małżonkiem Milanem. Zięć Vesny pozostaje w bardzo dobrych stosunkach z teściową i może liczyć na jej wsparcie w niedostrzegalnym dla niej procesie "podporządkowywania" sobie Mai. Zora - przechodzi dramatyczną walkę z samą z sobą. Próbuje pogodzić miłość do córki, którą sama wychowuje (Mira nie zna swojego ojca) z uczuciem do Iva. Silne, na granicy patologii przywiązanie do siebie obu kobiet, a zwłaszcza córki do matki, wywołuje rodzinny dramat. Mira nienawidzi mężczyzny zabierającego jej matkę. Zora, nie chcąc urazić córki, próbuje - jak się okazuje nieudolnie - ukryć swój romans. Świadome unikanie tego problemu eskaluje w konflikt, doprowadzając do ucieczki Miry do Londynu. Matka niczego się nie domyśla i dopiero telefon córki z lotniska tuż przed odlotem samolotu uświadamia jej, co się stało. Ale w tym tragicznym dla niej momencie przy Zorze jest Ivo. W ciągu kilku godzin, jakie obejmuje akcja - późne godziny wieczoru piątkowego i wczesne sobotnie popołudnie - dochodzi również do dramatycznej rozmowy Vesny i Mai. Ta przywiązana i spolegliwa obecnie trzydziestoletnia córka zdobywa się pierwszy raz w życiu na szczere wyznanie, będące w istocie oskarżeniem matki. Vesna zdaniem Mai poświęciła pierwsze małżeństwo i ją, wówczas dwudziestojednoletnią, poszukującą swojej drogi dziewczynę, dla miłości do Iva. Pozostawiła - zdawało się dorosłej już córce - całkowitą swobodę w dokonywaniu wyborów. Wyborów, które po dziesięciu latach okazały się błędne.

Sztuka zagrzebskiej autorki napisana jest sprawnie i ciekawie pod względem tworzonej gradacji napięć dramaturgicznych. Wartością tekstu jest możliwość odczytania go nie tylko w kategoriach fatalistycznych, lecz także z perspektywy ludzkich przeżyć, którym towarzyszą i miłość, i łzy, a nawet widzenie problematyki przez pryzmat "delikatnego" feminizmu lub refleksji nad relacjami między matką a córką. Tekst ten stwarza możliwości wydobycia bogatych niuansów scenicznej interpretacji. Dramat nadaje się do wystawienia zarówno w teatrach dramatycznych, jak i w kameralnych - nawet małych - salach klubowych.

pesakSztukę mogą realizować również niezależne zespoły teatralne, gdyż wymagania scenograficzne są minimalne, a rekwizyty mieszczą się w jednej walizce. Sztuka ponadto może być dobrym materiałem na adaptacje radiowe i telewizyjne. Produkcja spektaklu na podstawie sztuki Lady Kastelan nie wymaga dużego nakładu finansowego, a daje w zamian cztery interesujące damskie role dla aktorek reprezentujących cztery generacje. Takie teksty "środka" w dzisiejszej dramaturgii są bardzo poszukiwane.