polski

Pętla zaczyna się od prostej czynności: ONA jedzie do męża do szpitala z obiadem w pojemniku. Mikrobus na gaz, dwa przystanki w lesie, potem szpital. Zwykła trasa zamienia się jednak w awarię ciała i świata naraz: zapach, torsje, skurcz, brak powietrza, panika. Bohaterka wysiada za wcześnie, klęka przy drodze i oddycha tak, jakby od tego zależało nie tylko dotarcie na miejsce, ale utrzymanie siebie w całości.

To dramat o mechanizmie, nie o „akcji”. Napęd jest powtarzalny jak objaw: oddech uruchamia znak, znak uruchamia ucieczkę, ucieczka uruchamia powrót, a powrót kończy się zejściem w dół. Szpital, przystanek, sklep, strzałki, dystrybutor wody, windy i korytarze nie są tłem, tylko labiryntem, który zachowuje się jak żywy organizm. Horror dzieje się w infrastrukturze: w tym, co miało prowadzić i pomagać, a zaczyna gubić, zawracać, dusić.

Tekst jest polifoniczny. Jedna postać rozszczepia się na chór ról codzienności: pańcia z pekińczykiem, ciotka, kumpela, pielęgniarka, facet, chłopak, sklepikarka, terapeutka, sąsiadka, masażystka, „kobieta” z baru, a do tego głosy z telewizora. Każdy mówi „dla dobra”, „normalnie”, „proszę oddychać”, a ich język staje się kolejną formą presji. Najcelniej działa komizm: suchy, okrutny, przyziemny, kiedy tragedia musi kupić pyzy, pianki i wodę, a świat nie ma dla niej żadnej metafizyki poza paragonem.

Pętla ma precyzję snu, który nie chce się skończyć: te same miejsca wracają pod innym kątem, a ciało robi za kompas, który zawsze wskazuje lęk. Woda staje się amuletem, liczba 13 przykleja się do cen i gestów, a kamień pod ręką ma więcej prawdy niż wszystkie uspokajające formuły. To teatr, w którym codzienność nie jest realistyczna, tylko bezlitosna: wszystko jest „normalne”, dopóki ktoś nie próbuje zaczerpnąć powietrza. I to jest sztuka o tym, że człowiek przeżywa dzień dopiero wtedy, gdy przestaje udawać, że panuje nad mapą: winda, strzałki i dystrybutor wody nie są neutralne, tylko mają swój charakter, swoją przemoc. Największa groza nie ma kłów. Ma regulamin i głos, który mówi: „proszę oddychać”.

Poświata Ewy Szawul zaczyna się od śmiesznostki z klatki schodowej, a kończy w miejscu, gdzie śmiesznostki się już nie mieszczą. Aurelia ma mieszkanie, telewizor i drugi pokój po zmarłym, czyli trzy rzeczy, które udają porządek, kiedy porządku już nie ma. Komitet blokowy chce „dizajnu”, córka chce spokoju, a matka chce, żeby świat wreszcie przestał ją przesuwać jak mebel.

To jest dramat o relacji matka–córka, ale bez pocieszenia i bez pedagogiki. Aurelia nie jest „biedna”, jest sprawcza, kąśliwa, uwodząca i przerażona, bo pragnienie to jej ostatni dowód, że jeszcze istnieje. Ida nie jest „zimna”, jest wyczerpana, bo pracuje na dwa etaty: w biurze i w cudzym lęku. Między nimi krąży stary mechanizm: troska jako szantaż, miłość jako rachunek, telefon jako pępowina.

Najmocniejszy chwyt Szawul polega na tym, że realność miesza się tu z fantazją bez sygnału ostrzegawczego. Listonosz nie przychodzi, więc przychodzi Karlos, telenowela staje się lustrem, a „poświata” robi z mieszkania miejsce objawień. To nie jest ozdoba. To jest precyzyjny zapis tego, jak mózg ratuje się fikcją, kiedy świat przestaje być zrozumiały.

Drugi silnik to wspólnota, czyli chór sąsiadów, komitetów i „życzliwych” ekspertów od cudzego życia. Wszyscy mówią o Aurelii tak, jakby już była przedmiotem do przeniesienia, podpisania i zabezpieczenia. Empatia szybko zamienia się w procedurę, a procedura w decyzję, której nikt nie chce brać na siebie. W Polsce nawet katastrofa bywa organizowana w trybie „kto ma klucz”.

Teatralnie to jest tekst pod rytm i światło. Dwa pokoje, drzwi, telefon, telewizor i kilka powracających impulsów: szept, jazgot komitetu, niebieska łuna, lista leków jak liturgia. Role można dublować, maski opiekunek prowadzić jak serię wcieleń, a „drugi pokój” zrobić czarną skrzynką sceny. Minimalizm tu nie jest estetyką. Jest narzędziem nacisku.

Szawul pisze o starości i demencji bez sentymentalnego szantażu, ale też bez okrucieństwa udającego odwagę. Groza nie polega na tym, że ktoś „zapomina”, tylko na tym, że inni zaczynają mówić za niego, a potem już tylko o nim. W środku zostaje Ida, która chce być córką z folderu, ale ma w rękach realną osobę, nie reklamę. Folder się kończy, kiedy trzeba zostać na noc.

Poświata jest dla teatru, który lubi inteligentny brud: śmiech, który zaraz grzęźnie w gardle. To dramat o domu, który nagle przestaje być domem, bo ktoś pyta: „odeślesz mnie do domu?”, a ty nie masz już pewności, czy dom jest miejscem, czy funkcją. I wtedy robi się cicho. Wreszcie nie z grzeczności.

Babcia Anna zapowiada wizytę u rodziny swojej córki Marioli. Ma im coś ważnego do zakomunikowania. Mariola, jej mąż Andrzej i dwie córki, Ola i Daria, oczekują Babci z niepokojem i lekką nadzieją. Oby nie była chora. A może w końcu zdecydowała się przepisać im mieszkanie? Anna ma jednak dla nich zupełnie inny news: zamierza zawrzeć związek małżeński. Wybraniec ma na imię Karol, jest od niej młodszy o dziesięć lat i prowadzi niewielki teatr. Anna była kiedyś aktorką i zamierza teraz przygodę romantyczną połączyć z artystyczną współpracą. Ma zagrać w jego najnowszym spektaklu, który będzie „O samotności. O zapomnieniu. O tym, jak człowiek potrafi być żywy, nawet jeśli wszyscy myślą, że już nie ma go w środku”. Rodzina wpada w panikę. Sami już nie wiedzą, czy z troski o Babcię, czy o własny interes. Pewnie facet chce ją wykorzystać, oskubać z oszczędności, przejąć mieszkanie i działkę. Trzeba więc działać. Najpierw rodzina podsuwa mu na wabika młodą femme fatale. Kiedy jednak jej urok bardziej działa na Andrzeja niż na Karola, Mariola zapowiada wdrożenie bardziej radykalnego planu pozbycia się narzeczonego Babci. Zaczyna być niebezpiecznie. Czy Karol wyjdzie z tej opresji bez szwanku? Czy jego uczucie przejdzie te próby zwycięsko? Czy to miłość, czy tylko pieniądze? Autorka w kolejnej swojej komedii wraca do tematu prawa do szczęścia i życia pełną parą w jesieni wieku. 

Anna, Krystyna i Wanda, obecnie po siedemdziesiątce, spotykają się w trójkę od tak wielu lat, że znają wzajemnie najdrobniejsze szczegóły ze swojego życia. Anna, emerytowana nauczycielka matematyki, jest wdową po Janie, który za życia dawał jej solidnie popalić. Jej córka Natalia i wnuczka Ewelina mieszkają w Buenos Aires, mając z Anną jedynie sporadyczny kontakt przez Skype’a. Wanda zwana Orcią, emerytowana prokurator, nigdy nie miała szczęścia do mężczyzn. Rozwiodła się 25 lat temu, ale potem nie stroniła od przygód, lądując na okładkach gazet z racji romansu z gruzińskim mafioso. Krystyna, emerytowana bibliotekarka, jest od zawsze singielką marzącą o własnym cieple rodzinnym i ogrzewającą się przy cudzych. To właśnie Krystyna zwołała dzisiejsze spotkanie, oznajmiając, że ma przyjaciółkom coś ważnego do zakomunikowania. Orcia, jak od lat, każe na siebie czekać. Przyjaciółki, jak od lat, irytują się na nią, wiedząc, że zaraz usłyszą całą litanię mniej lub bardziej prawdopodobnych wyjaśnień spóźnienia, ale jakoś to znoszą, racząc się domową cytrynówką. Kiedy są już wszystkie razem, Krystyna oznajmia, że wpadła na pomysł, żeby wszystkie poleciały do Buenos Aires na osiemnaste urodziny Eweliny. I że… zakupiła już nawet wszystkim bilety. Mimo pewnych oporów Anny Wanda podchwytuje pomysł i na kolejne spotkanie przyprowadza seksownego, młodego tancerza Alejandro/Piotrka, który ma je przed argentyńską podróżą wszystkie trzy kolejno uczyć… czy tylko tanga?

Ciepła, pełna humoru komedia o tym, że w życiu nigdy nie jest na nic za późno.

Młode małżeństwo zgłasza się do konkursu na „Najlepszą parę”, organizowanego przez startup, który postanowił zmierzyć miłość algorytmem. Do ich mieszkania wkracza android analizujący uczucia, nawyki i… jakość pożądania. Nagrodą jest mieszkanie, więc stawka rośnie szybciej niż poziom szczerości między bohaterami. To, co miało być prostą drogą do wygranej, zamienia się w serię zabawnych wpadek, nieporozumień i prób „zagrania” idealnego związku. Komizm wynika z desperackiej potrzeby, aby wypaść perfekcyjnie przed maszyną, która wszystko liczy i niczego nie czuje.

Największą siłą tekstu jest humor oparty na kontraście: ludzka emocjonalność kontra bezduszna precyzja technologii. Android traktuje namiętność jak arkusz kalkulacyjny, a kryzys jak błąd systemowy. Bohaterowie próbują sprostać jego oczekiwaniom, co prowadzi do sytuacji jednocześnie absurdalnych i bardzo życiowych. Dialogi są dynamiczne, pełne ironii i celnych obserwacji współczesnych relacji. Publiczność rozpoznaje w nich własne kłótnie, przemilczenia i romantyczne deklaracje składane „na pokaz”.

Dużym atutem jest komedia sytuacyjna osadzona w intymnej przestrzeni mieszkania. Każde zadanie konkursowe wywołuje lawinę reakcji, od zawstydzenia po przesadną pewność siebie. Postać androida działa jak katalizator, który wyciąga z bohaterów wszystko to, co zwykle skrzętnie ukrywają. Humor rodzi się z napięcia między tym, co chcą o sobie powiedzieć, a tym, co naprawdę wychodzi w praniu. To lekka, współczesna farsa o bardzo rozpoznawalnym tle obyczajowym.

Tekst ma wyraźny potencjał repertuarowy i marketingowy. Temat aplikacji randkowych, sztucznej inteligencji i „optymalizacji” uczuć jest bliski szerokiej publiczności. Trzy role i jedno mieszkanie pozwalają na ekonomiczną, a jednocześnie atrakcyjną realizację sceniczną. To propozycja dla teatrów komediowych, które chcą zagrać coś aktualnego, inteligentnego i komunikatywnego. Śmiech jest tu podstawą, a refleksja pojawia się przy okazji.

Ot, i cały ten seks sprzedaje się jako komedia o miłości w czasach algorytmów, ale to także mądra diagnoza współczesności. Która, ot, jest jaka jest.

Sztuka przenosi nas do Opola roku 1962, do Teatru Laboratorium. Bohaterami są postaci wzorowane na legendach polskiego teatru: Dyrektor, Skryba, Scenograf oraz aktorzy i aktorki. Zespół znajduje się w artystycznym i egzystencjalnym klinczu. Aktorzy są zmęczeni „chałturami”, biedą, brakiem mieszkań i niepewną przyszłością, a Dyrektor szuka idei, która pozwoli im podbić Paryż i świat. Przełom następuje, gdy krystalizuje się pomysł wystawienia Akropolis Stanisława Wyspiańskiego, ale w radykalnie nowej interpretacji: akcja nie dzieje się na Wawelu, lecz w „obozie”, który jest sumą doświadczeń Auschwitz i totalitaryzmu.

Dramat śledzi proces powstawania tego legendarnego spektaklu – od katorżniczych treningów fizycznych („maski z mięśni twarzy”), przez spory ideowe, aż po finalną scenę wejścia do skrzyni-krematorium. W tle toczy się szare życie PRL-u: cenzura, akademie ku czci Rewolucji Październikowej i osobiste dramaty.

Słobodzianek dokonuje demitologizacji legendy Teatru Laboratorium, tworząc dzieło – jak sam podtytuł wskazuje – jednocześnie szydercze i apologetyczne.

Autor zdejmuje Dyrektora z piedestału „świętego guru”. Dyrektor w Akropolis naszym jest wizjonerem, ale też bezwzględnym manipulatorem i egocentrykiem. Traktuje aktorów instrumentalnie, żerując na ich traumach, kompleksach i słabościach, by wykrzesać z nich „akt całkowity”. Wielka sztuka rodzi się tu nie w natchnieniu, ale w oparach alkoholu, w smrodzie potu i przy dźwiękach „Tango Milonga” granego na zdezelowanych skrzypcach.

To, co w historycznym spektaklu stało się metafizycznym wstrząsem, tutaj widziane jest „od kulis” jako montaż atrakcji, walka o przetrwanie i cyniczna gra z reżimem. Dramat jest przesycony gorzką ironią na temat polskiej rzeczywistości lat 60. Słobodzianek pokazuje, jak wielka awangarda teatralna wyrastała na gruncie siermiężnego socjalizmu i powojennej traumy.

Warstwa językowa dramatu opiera się na celowym, ostrym dysonansie. Słobodzianek zderza ze sobą trzy odrębne światy. Pierwszym jest młodopolski, patetyczny i zrytmizowany wiersz Wyspiańskiego, pełen biblijnych i antycznych odwołań. Drugi to hermetyczna, intelektualna, specyficzna nowomowa teatralna pełna haseł o „akcie całkowitym” i „transgresji”. Trzecim żywiołem jest brutalny „język kulis” – prywatne rozmowy aktorów, nasycone kolokwializmami i realiami przaśnego PRL-u. Ten lingwistyczny tygiel, uzupełniony jeszcze francuszczyzną asystenta Eugenia, buduje efekt groteski i podkreśla przepaść między wzniosłą ideą sztuki wysokiej a prozaiczną, materialną rzeczywistością jej twórców.

Akropolis nasze to hołd złożony nie tyle Grotowskiemu, co jego teatrowi i aktorom  – „mięsu armatniemu” rewolucji teatralnej. Słobodzianek pokazuje, że arcydzieło, które weszło do podręczników historii teatru, powstało z „błota”: z ludzkiej niedoskonałości, strachu, biedy i desperacji. 

Nikłoś chodzi do pierwszej klasy. Jest nieśmiały, a do tego się jąka. Bardzo chciałby należeć do klasowej paczki, ale dzieci nie akceptują go. Trudno powiedzieć dlaczego, skoro każde z nich zmaga się z jakąś trudnością: Oczarek nie potrafi się skupić, Bojan jest lękliwy, a Idealka musi być zawsze we wszystkim najlepsza. Sytuacja zmienia się, kiedy do klasy dołącza nowa uczennica – Zajarka. Dziewczynka zawsze mówi to, co myśli, nie rozumie żartów i łatwo wpada w złość. Teraz to jej nikt nie lubi, więc Nikłoś powinien być szczęśliwy… ale jakoś nie jest.

„Zła dziewczynka” Marii Wojtyszko to ciepła, komediowa opowieść dla młodych widzów, która stawia przed nami, dorosłymi, niewygodne pytania. Jak traktujemy osoby, które wydają się być poza normą społeczną? I czym właściwie jest norma w dzisiejszych czasach? Czy złość i agresja to nasze nowe tabu? Przed czym tak naprawdę chcemy chronić nasze własne dzieci? I do czego jesteśmy zdolni, żeby je ochronić?

źródło: https://www.teatrlalek.wroclaw.pl/pl/spektakle/dla-dzieci/zla-dziewczynka

Znaki szczególne to intensywna, halucynacyjna podróż nastoletniej Alishy, która po zażyciu „najmocniejszego dopka na rynku” trafia na granicę życia i śmierci – lub jak ujmuje to jedna z postaci występujących w „tripie”: to historia pod tytułem „Alisha w krainie koszmarów”. Konstrukcja tekstu opiera się na płynnym przenikaniu rzeczywistości szpitalnej i psychodelicznego świata kreowanego przez umysł dziewczyny. W tym drugim pojawiają się postaci-zniekształcenia: Kapelusznik, Klaun, Król e-Popiel, Księżniczka na Ziarnku Prochu, Koziołek – wszystkie pełnią role przewodników, oskarżycieli, luster i demonów. Te baśniowe, groteskowe figury materializują jej lęki: przed oceną, niespełnieniem, samotnością, brakiem miłości rodziców i własną przeciętnością, ale też uosabiają różne oblicza uzależnienia.

Równocześnie w „realnym” świecie lekarz próbuje ratować jej życie, nie wiedząc, jakie substancje krążą w jej organizmie, a matka desperacko błaga o cud. Motyw „ciepła” staje się metaforą substancji, które wypełniają emocjonalną pustkę – tej samej, którą nosiła w sobie zarówno Alisha, jak i Księżniczka na Ziarnku Prochu, ujawniającą łańcuch nienazwanych, niezaspokojonych potrzeb i nieuświadomionych traum.

Kulminacją jest decyzja Alishy: wejście „do własnej krwi”, gdzie w końcu może zrozumieć, co ją niszczy, dzięki czemu może wreszcie zakomunikować, jaką wzięła substancję, pozwalając tym samym lekarzom działać. Dramat łączy groteskę, elementy interaktywne, poetykę snu i rytm narkotycznego tripu z realistycznym doświadczeniem kryzysu, tworząc pełną empatii, antymoralizatorską opowieść o kruchości i pragnieniu bycia widzianym.

Prześluga nie wierzy w piękno, które się dobrze fotografuje. Woli takie, które się kłóci, sapie, broni, a czasem gryzie. Rekin. Komedia romantyczna to sztukao tym, co zostaje, gdy odrzesz świat z filtrów i autoironicznie próbujesz się zakochać w byciu sobą. To nie jest satyra na Hollywood, choć wygląda, jakby ktoś wrzucił Notting Hill do blendera z Black Mirror. To raczej wiwisekcja romansu jako systemu społecznej kontroli: kto jest „ładny”, kto „pasuje”, kto gra tło. Prześluga ma ucho do języka współczesnych autoparodii, cała ta sztuka brzmi jak grupowa terapia na Messengerze. Jest tu casting, są rekiny, płaszczki, Jajko i Plastik. Świat zaludniony postaciami, które myślą, że mówią o miłości, a tak naprawdę ćwiczą techniki autoprezentacji.

Humor? Groteskowy, błyskotliwy, czasem aż złośliwy wobec widza. Ale właśnie dlatego trafia. Nie ma tu rom-comowej słodyczy; jest raczej poczekalnia dla tych, którzy próbowali być normalni, ale nie przeszli castingu. Prześluga ustawia nas w rzędzie jako kandydatów do roli w filmie o uczuciach, które dawno się zdewaluowały, ale wciąż pozują do selfie.

To tekst o miłości w epoce autopromocji, o potrzebie uznania, która stała się walutą emocjonalną.
 

Król byłby bardzo szczęśliwy w swoim związku, gdyby nie fakt, że Królowa czymś się bardzo smuci, co i jego niezmiernie trapi, ale nie jest w stanie dociec przyczyny. Wróżka Niespodzianka radzi mu, by szczerze porozmawiał ze swoją żoną o jej smutkach, ale Król wolałby, by w tej rozmowie zastąpiła go Wróżka. Ta odmawia, nie chcąc peszyć zapłakanej Królowej swoją indagacją. Postanawia wykonać misję pod postacią żaby, która nie onieśmieli Królowej. Królewska małżonka wyjawia ropusze powód swojego cierpienia: marzy o dziecku, jednak czeka już nazbyt długo, a los nie okazuje się w tej sprawie łaskawy. Żaba szybko pociesza Królową: obiecuje, że ta za rok powita na świecie córeczkę. Gdy tak się staje, królewska para, nie posiadając się z radości, zaprasza na chrzciny wszystkie okoliczne wróżki. Z wyjątkiem jednej: Wróżka Niespodzianka nie jest na dworze przez Królową mile widziana, gdyż według jej wiedzy nie chciała z nią porozmawiać i przyjść jej z pomocą, kiedy pogrążała się w smutku. Na dwór zajeżdżają cztery karoce i Królewna Róża dostaje od wróżek cztery dary: odwagę, urodę, mądrość i talent. Po chwili jednak zjawia się jeszcze piąta, niezaproszona gościni. Jest nią Wróżka Niespodzianka. Dar, który ofiarowuje Królewnie, wzbudza u rodziców i dworzan panikę – jest nim smutek. Rzuca na dziewczynkę zaklęcie, które sprawi, że chroniona przed realnym światem Królewna pozna w życiu smak goryczy, a przed ukończeniem szesnastego roku życia skaleczy się wrzecionem i zaśnie na sto długich lat. Król postanawia przechytrzyć zaklęcie. Wydaje dekret, na mocy którego poddani mają oddać władcy wszystkie swoje wrzeciona, które zostaną doszczętnie spalone na popiół. Nie wie o tym, że zapomniano o pewnej samotnej staruszce... 

Autor z dużym wdziękiem i inwencją bawi się motywem baśni Braci Grimm. Jego sztuka to pouczająca, pełna lekkich dialogów, przetykana piosenkami opowiastka o tym, czy można i czy należy izolować się od prawdy życia. Czy egzystencja pozbawiona trosk, skupiona jedynie na odczuwaniu radości byłaby istotnie pełnią życia, czy byłaby po prostu ludzka? No i o tym, że w kryzysie, zamiast uciekać się do magii  i podszywać pod żabią skórę, warto ze sobą szczerze rozmawiać, nie czekając na ingerencję czarów. Bo naprawdę można by uniknąć stu lat głębokiej drzemki. Choć tym razem, jak to w bajce, wszystko oczywiście kończy się dobrze.