ADiT - podsumowanie jubileuszowego roku 2025
Ponad 50 rozesłanych przez nas newsletterów promowało owoce pracy osób piszących i tłumaczących z różnych języków teksty dla teatrów, w tym teatru radiowego i telewizji. Zacznę więc od podziękowań dla kilkudziesięciu twórczyń i twórców, których teksty redagowaliśmy, omawialiśmy i polecaliśmy na naszej stronie www, w mediach społecznościowych oraz bezpośrednio ludziom teatru. Starając się o różnorodną ofertę, otwieramy się na uwagi i życzenia naszych subskrybentów. Zachęcamy do zgłaszania ich mailowego lub w formie komentarzy pod postami w mediach społecznościowych.
Dziękuję również zespołowi redakcyjnemu, który przez te dwanaście miesięcy otrzymał sporą porcję tematów, gatunków i konwencji do przemyślenia i opisania. Od trzech dekad doskonalimy nasze umiejętności, by proponowane przez nas teksty spełniały wszelkie profesjonalne kryteria.
Z początkiem 2025 zaskoczył nas Petr Zelenka „Beckhamem”, w którym znakomicie uchwycił naturę rozdmuchanych medialnych afer. Pisany metodą filmową, a więc tym bardziej atrakcyjny dla teatrów, które często szukają inspiracji w scenariuszach filmowych. Koniec roku przyniósł nam również znakomite tłumaczenie Agaty Wróbel najnowszej sztuki tego samego autora, pt. „Amatorzy”.
W tym jubileuszowym dla ADiT-u roku (30-lecie agencji i 25-lecie wydawnictwa) zależało nam na odkrywaniu nowych tekstów współczesnych autorów, jak: Constance Dennig („Extasy show”), Rhea Leman („Bunkier”), Ella Road („Laborantka”), Sophia Fabilli („Klątwa bliźniaczek”), Mark O’Rowe („Zjazd rodzinny”), Marius von Mayenburg („Ellen Babić”, „Ex”),Theo van Gogh („Randki w ciemność”), Ivor Martinić („Mój syn chodzi, tylko trochę wolniej” oraz „Syn, matka i ojciec siedzą przy stole i długo milczą”), Ferdinand von Schirach („Jej słowo, jego słowo”), Pablo Ramón („Zaćmienie w dwóch aktach”), Matias Del Federico („Terapia dla par”), Jordi Galceran („Pic na wodę”), Simon Stephens („Ciemno, prawie czerń”), Joanna Oparek („Osobliwość/Singularity”, w której autorka „wieszczy […] czas, kiedy ludzie organiczni staną się algorytmami”), a także promowaniu nowych wersji klasyków starożytnej literatury jak „Uczta Trymalchiona” Petroniusza (tłumaczenie i adaptacja Leszka Wysockiego) czy „Antygona” i „Medea” w tłumaczeniu Jacka Kaduczaka. Niektóre z powyższych nadal czekają na prapremierę.
Niewątpliwie należy odnotować kolejne premiery sztuk Ingrid Lausund, Freda Apke, Marka St. Germain, Duncana Macmillana, Martina McDonagha, Stevena Moffata, Hanocha Levina, , Michaela McKeevera czy Volkera Schmidta. Nieustannym zainteresowaniem teatrów cieszy się Astrid Lindgren, musical „Kabaret” czy sztuki Arthura Millera i Tennessee Williamsa w tłumaczeniu Jacka Poniedziałka, a także metafizyczna komedia pt.: „Umrzeć ze śmiechu” Paula Elliotta.
Cieszymy się przede wszystkim z prapremier sztuk naszych rodzimych autorów, zrealizowanych na zamówienie teatrów: Maliny Prześlugi – „Bolek i Lolek. Hop w nieznane!”, Teatr Pinokio w Łodzi; Przemysława Pilarskiego „Sceny z życia pobożnych mieszkańców Waldenburga”, Teatr Dramatyczny im. Szaniawskiego w Wałbrzychu i „Koń na rycerzu” wg książki „Sztuka obsługi penisa”, Teatr im. Żeromskiego w Kielcach. I premier: Anny Burzyńskiej („Survival”, „Cafe Luna”, „Akompaniator”), Marii Wojtyszko („Piekło – niebo”, Teatr Narodowy) czy Kuby Kaprala („Tata”, druk w „Dialogu”).
Rozpoczęliśmy współpracę z nowymi autorkami, Anną Dwojnych, Pauliną Ilską i Kariną Obarą, polecając ich teksty (jak: „Piękni ludzie nauczeni brzydkiego myślenia o sobie”, „Ne me kite pa” czy monodram postbiograficzny o Konopnickiej pt. „Maria, sztuka przetrwania”) a także z reżyserem Filipem Gieldonem w roli tłumacza, który z pasją odkrywa dla nas nowych autorów, jak Emanuele Aldrovandi, Alistair McDowall czy Rhea Leman.
Od lat bardzo ważną dla nas formą promocji tekstów dramatycznych są ich czytania performatywne. W jubileuszowym dla agencji roku 2025 rozpoczęliśmy w Krakowie comiesięczny cykl czytań „Konstelacje Przejścia”, inaugurując nim współpracę z Teatrem Nowym Proxima i Pałacem Nieśmiertelności, który stał się jakże barwną i adekwatną scenerią dla naszego projektu. Pragniemy wspólnie z Teatrem Nowym Proxima przedstawić sześć zróżnicowanych formalnie tekstów reprezentujących najnowsze trendy w światowej dramaturgii i dotykających tematu człowieka uwikłanego w problematykę świata XXI wieku. Do współpracy zaprosiliśmy uznanych reżyserów, aktorów i aktorki krakowskich teatrów, a także studentów akademii teatralnych. W minionym roku odbyły się dwa pierwsze czytania: „Berlin Porn” Joanny Oparek (w reżyserii autorki) i reżyserowanej przez Weronikę Marię Kuśmider sztuki Brytyjki Lulu Raczki „Nic” (w tłum. Marty Orczykowskiej). Już w lutym kontynuacja!
Ten rok zaowocował również wieloma czytaniami z inicjatywy teatrów/reżyserów/aktorów, począwszy od styczniowego „Ellen Babić” Mariusa von Mayenburga w Klubie Żak (reż. Piotr Biedroń), zanim doszło do poznańskiej prapremiery. W Sopotece, z którą współpracujemy od lat (wcześniej w Dworku Sierakowskich), miało miejsce czytanie kilku sztuk, jak: „Więzi rodzinne” Dana Gordona, „Druhny” Alana Baala, „Bańskie kwiaty” Saby Szekely i „Główna wygrana” Ivora Martinicia – zawsze pod opieką Krzysztofa Gordona i z wstępem prof. Małgorzaty Jarmułowicz w ramach projektu Teatr przy stole. W Inkubatorze w ramach festiwalu Literacki Sopot Mira Mańka przygotowała czytanie „Zniknięć” Elise Wilk. Last not least: z naszymi partnerami AFK i Teatrem Ateneum w Warszawie czytaliśmy pod opieką Aldony Figury adaptację sceniczną znanego filmu pt. „Sąsiad z naprzeciwka” Daniela Kehlmana, „Quasilandię” Tary Meister i „Jej walkę” Izy Hochgerner. Teatr im. Kochanowskiego w Opolu przygotował czytania sztuk: Jona Fossego „Noc śpiewa piosenki” pod opieką Dominiki Przybyszewskiej i „Boga” Ferdinanda von Schiracha pod opieką dyrektora Norberta Rakowskiego. Życzymy wszystkim sztukom pomyślnej drogi do premiery! Tak rozumiemy sens inwestycji w czytelnictwo współczesnej dramaturgii, które wspieramy również wydawniczo.
Ważnym punktem sezonu była druga edycja WyspianKiss w Teatrze Śląskim w Katowicach. To nie jest grzeczny konkurs z dyplomem do szuflady, tylko prawdziwa przepustka do obiegu w teatralnym życiu. Młode pisanie i młoda reżyseria dostają tu światło, czas i instytucjonalny ciężar, który zwykle bywa dla debiutu nieosiągalny. Finałowy weekend był pełen niespodzianek. Były szkice sceniczne, były rozmowy, było spotkanie ludzi, którzy piszą, i tych, którzy decydują, co wejdzie do repertuaru. W programie pojawiły się szkice „Seks, dragi, neonaziści” Hanny Kopiec w reżyserii Julii Nowak, „Współlokatorki” Doroty Bator w reżyserii Dominika Gorbaczyńskiego, „Liczby pierwsze” Stefana Szulca w reżyserii Eliasza Niezgody oraz „Zapytaj o Martę” Jagody Plachetki w reżyserii Klaudii Gębskiej. Do tego „Speed Dating” z Wyspiańskim, panel Kopalnia debiutu i slam dramaturgiczny „Po weselu”. W ramach finału WyspianKiss rozdano nagrody, które mają wagę, bo za nimi idą realne konsekwencje. Nagrodę reżyserską otrzymał Dominik Gorbaczyński, a z nią możliwość realizacji spektaklu w Teatrze Rozrywki w Chorzowie. ADiT przyznał nagrody dramatopisarskie. Pierwszą nagrodę zdobył Stefan Szulc za „Liczby pierwsze”, drugą Dorota Bator za „Współlokatorki”, a Jagoda Plachetka została nagrodzona za „Zapytaj o Martę”, przy czym w relacjach finału pojawia się też wyróżnienie dla Hanny Kopiec. Radio Katowice wyróżniło duet Jagoda Plachetka i Klaudia Gębska z myślą o realizacji słuchowiska. To jest ten piękny moment, kiedy debiut przestaje być zapowiedzią, a staje się faktem. I cieszy nas to, że jako ADiT mogliśmy i możemy brać w tym wydarzeniu udział.
Na kolejnych warsztatach w procesie rozwoju w PWSFTViT w Łodzi testowaliśmy ze studentami reżyserii i wydziału aktorskiego sztukę Anny Dwojnych „Telepolacy” oraz Pauliny Ilskiej – „Ne me kite pa”. Rezultaty w postaci nagranych pokazów można zobaczyć na naszym kanale YouTube.
Na tymże kanale pojawiło się już nagranie spotkania z autorkami i tłumaczem podczas Targów Dobrej Książki we Wrocławiu pt. „Dramat jest sexy”, które prowadziła Małgorzata Słabicka-Turpeinen. Czekamy na pojawienie się nagrania audycji noworocznej w RDC, prowadzonej przez Jana Bończę-Szabłowskiego, którą zdominowały tematy wydawnicze…
Jesteśmy dumni z efektów wydawniczych tego roku, począwszy od „Panny Julie” – ze wstępem Strindberga na temat obecnej, nieocenzurowanej wersji tekstu, i z posłowiem tłumacza Mariusza Kalinowskiego, wyjaśniającym ważne kwestie kontekstualne i zmianę tytułowego imienia bohaterki. Jesteśmy przyzwyczajeni do kilkusetstronicowych antologii i takie również w roku 2025 wydaliśmy w dobrych opracowaniach: „Nagie maski” Luigiego Pirandella, (noblisty!), „Niekończący się sierpień. Antologia nowego dramatu białoruskiego” i „Nasza prawda. Antologia dramatów o powstaniu styczniowym w 160-lecie stracenia bohaterów Konstantego Kalinowskiego, Romualda Traugutta, księdza Stanisława Brzóski” pod redakcją prof. dr hab. Anny Kuligowskiej-Korzeniewskiej. Pod sam koniec grudnia ukazał się także pierwszy z trzech planowanych tomów sztuk Tadeusza Słobodzianka, „Żydowskie historie”, zawierający nowy dramat „Akropolis nasze”. Przed nami działania promocyjne. W 2026 planujemy publikację również co najmniej pięciu pozycji, wśród których znajdą się dramaty Brendy Howlin, Mateusza Pakuły, Ivany Sajko oraz dwa pozostałe tomy sztuk Tadeusza Słobodzianka. Nasze książki można zamawiać w naszej internetowej księgarni oraz na portalach, ale również w dobrych księgarniach.
Dziękujemy ludziom teatru, którzy niestrudzenie poszukują tekstów w naszych zasobach, penetrując nowości na stronie i składając zamówienia na podstawie ich omówień oraz czytając nasze cotygodniowe newslettery, które szczególnie polecamy.
Dziękujemy redakcjom Polskiego Radia i Telewizji za realizację słuchowisk („Gotki” Pałygi, „Wracaj” Pilarskiego, „Syn” i „Ktoś tu przyjdzie” Fossego) i spektakli Teatru Telewizji („Biedermann i podpalacze” Frischa).
Wszystkim ludziom teatru życzymy twórczych inspiracji, stabilnej sytuacji i szczęścia w budowaniu zespołów artystycznych.