9

Rok 1933. Szanowany profesor literatury niemieckiej uniwersytetu we Frankfurcie Johann Halder, oddany mąż, ojciec i syn, wdaje się w romans ze studentką. Sytuacja byłaby banalnie melodramatyczna, gdyby nie fakt, że w tym samym roku po władzę w Niemczech sięga Hitler i los profesora splata się z III Rzeszą. Halder jest „dobrym człowiekiem” (po żydowsku „Mensch”). Męczą go moralne skrupuły, gdy zostawia żonę i dzieci, „nawiedzają” wyimaginowane orkiestry, śpiewacy, zespoły jazzowe zagłuszające rzeczywistość. Wrażliwa część osobowości Haldera coraz częściej manifestuje się w świecie urojeń. Nad zdrowiem psychicznym naszego bohatera czuwa jego najlepszy przyjaciel, żydowski psychiatra Maurice. Wkrótce Halder zostaje zaproszony przez wysokich dygnitarzy partii narodowosocjalistycznej do współpracy przy programie eksterminacji nieuleczalnie chorych pacjentów szpitali. To dopiero początek jego "kariery"... Tak można by zacząć opowieść o „dobrym człowieku” w niedobrych czasach. Ta opowieść nie oddaje jednak pastiszowej konwencji sztuki rodem z Monty Phytona, którą autor stosuje z wyrafinowaniem: Halder jest postacią, która burzy czwartą ścianę, chwilami zwraca się bezpośrednio do widza, dowcipkując i negując to, co przed chwilą powiedział. Ów zabieg pogłębia wrażenie rozdarcia, neurozy, jakiej doświadcza bohater.

Obłęd Trzeciej Rzeszy narasta, a Halder nadal stara się być „dobrym człowiekiem”. Jest tak naprawdę jednak człowiekiem biernym, bez kręgosłupa moralnego i poglądów, których byłby w stanie bronić. W coraz bardziej absurdalny sposób racjonalizuje swoje wybory. Palenie książek? To praktyka życia, a nie książkowe idealizmy powinny być podstawą edukacji na uniwersytetach. W Kryształową Noc Halder ma tylko pilnować, żeby motłoch nie zniszczył miasta, wszak to młody ruch społeczny, jeszcze nie zna dyscypliny. Ale tej nocy Maurice, przyjaciel Haldera, znika. Nawiedza go jako członek chóru synagogi we Frankfurcie i opowiada o swojej śmierci. Urojenia Haldera przestają być bezpieczną drogą ucieczki...

W finale Halder odwiedza Auschwitz na rozkaz Eichmanna. W bramie obozu Haldera wita Rudolf Hess. I orkiestra - tym razem nie wyimaginowana, lecz prawdziwa, złożona z półmartwych więźniów:

"HALDER
W obozie przywitał mnie komendant Hess. [...]
Nie okazywał żadnych emocji. Może był to rodzaj choroby psychicznej, a może po prostu stres… W końcu skurwiel miał mnóstwo na głowie.
Nagle wykonał ogromny wysiłek i uśmiechnął się.
Cały czas słyszałem muzykę. Zabawne.  „Tym razem Schubert”- pomyślałem.
Nagle zobaczyłem grupę więźniów w pasiakach… To była obozowa orkiestra. Grali na moją cześć… Najważniejsze, że orkiestra była prawdziwa…"

„Auschwitz nie spadło z nieba” - powiedział niedawno Marian Turski. W niektórych okolicznościach obojętność ma taki sam ciężar moralny jak bezpośrednie czynienie zła, choć nie łatwo jest być "dobrym człowiekiem" w rzeczywistości, którą tak łatwo usprawiedliwić.

• Informacje o zbliżającej się londyńskiej premierze: https://www.londontheatre1.com/theatre-news/david-tennant-to-star-in-wes...
• Analiza sztuki: https://link.springer.com/article/10.1007/s11196-020-09718-5
• Fragment spektaklu zrealizowanego w Academy of Performing Arts Theatre w Tel Awiwie: https://www.youtube.com/watch?v=1G5KAj4qzrw

Punktem wyjścia dla autorki Kerstin Specht jest cytat z Georgesa Louisa de Bufona: „Bez zwierząt natura człowieka byłaby jeszcze mniej zrozumiała” – zawarty w pracy Giorgia Agambena pt. „Der Mensch und das Tier” (Człowiek a zwierzę) opublikowanej we Frankfurcie w roku 2003. Autorka dramatu dąży do ukazania skomplikowanych stosunków międzyludzkich we współczesnym świecie, posługując się między innymi  symboliką zwierząt zamkniętych w klatkach ogrodu zoologicznego – może tak. W ludzkich czynnościach Specht dopatruje się podobieństwa do zachowań wilków, pingwinów, niedźwiedzi, panter, tygrysów czy też nosorożców. Podczas gdy zwierzęta swój spokojny żywot pędzą w zamknięciu, ludzie miotają się w quasi-wolnym świecie i (pod)świadomie szukają spokoju, przebywając wśród zwierząt pozbawionych potrzeby życia. Znudzeni miejską zabawą, clubbingiem w najlepszych lokalach, bohaterowie poszukują nowej rozrywki w zoo, gdzie odbędzie się najważniejszy i najlepszy melanż – impreza, która wymyka się spod kontroli.

• Sztuka została opublikowana w II-tomowej Antologii sztuk współczesnych autorów niemieckich wydanej przez ADiT.

Na Ziemię ma spaść planetoida, która poczyni ogromne zniszczenia. Społeczność pewnego miasteczka śledzi komunikaty na ten temat oddychając z ulgą, że zagłada im nie grozi. Plenatoida ma spaść w sam środek USA... Jednak strach w ludziach tkwi głęboko, poczucie winy mają wpojone, zwłaszcza w takim miasteczku jak to, gdzie żyją ludzie prości, tworząc wraz z miejscową kurwą, drobnymi prestępcami, pijaczkami oraz cyganem - specem od czarnych interesów - przekrój społeczeństwa.

Zbliżająca się zagłada przez chwilę wywołuje zamieszanie, dwóch pijaczków rozpija flaszkę prawiąc o tym, że trzeba być lepszym w życiu, na posterunek trafia dwóch gości, którzy wyłudzali od ludzi pieniądze... Ale kiedy zagrożenie niby mija, ludzie wracają do tego co zaniechali ze strachu przed karą. I - o dziwo, bo to zaskakujące zakończenie - kara spada na nich.

Firma „Price i synowie” przez lata z sukcesami zajmowała się wyrobem obuwia, jednak nieubłaganie nadchodzi koniec pewnej epoki. Właściciel zakładu umiera, kierownictwo przejmuje – aczkolwiek niechętnie – jego syn, Charlie. Interes idzie słabo, firma zmierza ku plajcie. Ale w życiu Charliego szykuje się rewolucja – przypadkowo poznaje drag queen Lolę, która uwielbia występować przed publicznością. Lola ma jednak pewien problem – na rynku brakuje wystrzałowych kobiecych butów, które wytrzymałyby ciężar męskiego ciała…

Kinky Boots to opowieść o tolerancji inności, oswajaniu stereotypów, przekraczaniu podziałów, o osiąganiu „niemożliwego” – być może brzmi to banalnie, ale i sama historia jest uwodząco prosta i chwytająca za serce. Siła musicalu tkwi w przybliżeniu bajecznego świata dragu, błyskotliwych dialogach, efektownych scenach zbiorowych, wpadających w ucho piosenkach (muzykę skomponowała Cyndi Lauper, autorka m.in. hitu Girls Just Wanna Have Fun, aktywistka LGBT). Rola Loli może okazać się prawdziwym probierzem aktorskich umiejętności, ale i inne postacie stwarzają szerokie możliwości zaprezentowania rozmaitych talentów. Kinky Boots cieszy się ogromnym sukcesem na Broadwayu. Polska prapremiera sztuki miała miejsce w Teatrze Dramatycznym w Warszawie w 2017 roku w reżyserii Eweliny Pietrowiak – realizacja cieszy się ogromnym powodzeniem.

• Uwaga! Tłumacza reprezentuje ZAiKS

Akcja toczy się w Nowym Jorku na Broadwayu w Szkole Sztuk Artystycznych, znanej na całym świecie jako „Szkoła Gwiazd". Opowiada o grupie studentów i nauczycieli z lat 1980-1984. Przedstawia niepokoje, nadzieje i ambicje utalentowanych, lecz nieukształtowanych artystycznie młodych ludzi. Dowiadujemy się o czyhających na nich pokusach, ale i konieczności dyscypliny, niezbędnej dla wykonywania zawodu aktorów, tancerzy i muzyków. Obserwujemy, jak przez cztery lata intensywnych studiów przeżywają; radości, miłości, zmagają się z wymaganiami szkoły, by stać się wreszcie w pełni ukształtowanymi artystami i dojrzałymi ludźmi. Wiele piosenek z tego musicalu stało się znanymi przebojami. Wystawiany m.in.: w Miami, Nowym Jorku, Londynie, Budapeszcie, Sztokholmie, Zurychu i Wiedniu.

Opowiedziana na nowo dobrze znana legenda o Lechu, Czechu i Rusie – trzech braciach, którzy wyruszają na poszukiwanie nowych ziem, na których mogliby osiąść. Autorka dodaje braciom również siostrę Wandę, która nie przepada za innymi nacjami i mierzi ją los kury domowej, na który – jako kobieta – jest skazana. Narratorem historii jest tym razem Biały Orzeł, który komentuje z dystansem i lekką ironią, ale również sporą dawką sympatii, poczynania Lecha i jego próby założenia nowego państwa. Bohaterowie przeżywają wiele przygód, stawiają czoła niebezpieczeństwom i napotykają na swojej drodze różne postaci, które pomagają im osiągnąć cel.

(przekład: Monika Mikina, Monika Wąsik)  Jest to pierwsza komedia, w której pisarz dotąd nieznający żadnych granic, za temat obiera nagle zyskujący na aktualności problem przymusowej emigracji. Bohaterom, dotąd wiodącym, jak się okazuje, tylko pozornie stabilne życie, nagle załamuje się świat, przez co tracą grunt pod nogami, swoją małą ojczyznę. Havlicek, który z powodu kryzysu traci swoją drogerię, mimo iż niemalże całe życie spędził w jednym kraju, teraz zostaje z niego odesłany do kraju, w którym przyszedł na świat, z obawy, że stanie się ciężarem dla opieki społecznej. Wkroczenie na granicę oznacza wejście na pas ziemi niczyjej, z którego nie ma wyjścia. Nagle właściciel drogerii, ofiara mętnych przepisów po obu stronach granicy, staje się dla obu krajów wadzącym ciężarem. Dopiero ślub zrujnowanego drogerzysty z podobnie zrujnowaną właścicielką pensjonatu  pozwala ominąć literę prawa, ale nie rozwiązuje sprawy idiotycznych ustaw. „Szczęśliwe” zakończenie sztuki brzmiało szyderczą ironią z chwilą jej premiery w Zurychu w 1934 roku, gdy niemieccy pisarze znajdowali schronienie przed hitlerowcami w neutralnej Szwajcarii.

Główny bohater próbuje przekazać rodzinie wiadomość o śmierci swojej kochanej matki, ale bliscy nie chcą o tym słyszeć. Wszyscy myślą tylko o ślubie Welwecji. To właśnie w niej Bobiczek kochał się przez całe życie. Goni więc rodzinę po ziemi i niebie całego świata. Kiedy ich w końcu dopada w sali restauracyjnej, ukrywa swoją twarz pod maską. Może Laczek Bobiczek nie chce pokazać swojej nędzy i prawdy o sobie samym z obawy przed kolejnym odrzuceniem? Na prośbę kapryśnej panny młodej zdejmuje maski jedna po drugiej, bardzo powoli, żeby jak najdłużej pozostać w świecie iluzorycznej nadziei.

Yin i yang - to teatralny eksperyment. Jedna fabuła została przedstawiona w dwóch wariantach (Białym i Czarnym), zewnętrznie do siebie podobnych, ale w istocie zupełnie różnych, z innym rozwiązaniem i dojściem do tajemnicy. Można je wystawiać łącznie lub na przemian, ewentualnie na dwóch różnych scenach/teatrach w jednym mieście.
Rzecz dzieje się w dworku Boreckiego, w XIX-wiecznej Rosji, w ciągu jednego wieczora. Formalnie to kryminał, dochodzenie prowadzi Erast Fandorin, któremu pomaga jego wierny sługa - Japończyk Masa (postaci znane polskim czytelnikom z cyklu kryminałów Borysa Akunina - o Fandorinie). W czechowowskiej atmosferze wartko rozgrywa się wielowątkowa akcja kryminalna, pada kilka trupów, a napięcie wciąż rośnie: dochodzi do kilku karkołomnych dedukcji i - wreszcie - wykrycia sprawcy morderstw. Ogromny spadek po milionerze i kolekcjonerze-orientaliście składa się z dwóch części. Która z nich jest cenniejsza i kto stanie się ich ostatecznym właścicielem? Zagadka jest skomplikowana, doskonale zarysowane psychologicznie postaci bohaterów, akcja rozwija się w sposób, jakiego nie powstydziłaby się mistrzyni gatunku Agatha Christie. Dużo humoru - słownego i sytuacyjnego, wspaniale oddany klimat epoki fin de siècle i za każdym razem zaskakujący finał. Prapremiera teatralna w Moskwie w Teatrze RAMT (Rosyjski Akademicki Teatr Młodzieżowy, reż. Aleksiej Borodin) kwiecień 2005 - pozostaje bez przerwy w repertuarze. Sztuka napisana na zamówienie Teatru RAMT. Akunin zaproponował teatrowi kryminał w dwóch wariantach, w obu pojawiają się te same postaci i zagadki, ale rozwiązanie jest w każdej z wersji inne. Spektakl wystawiają podczas dwóch kolejnych wieczorów - najpierw "Białą wersję", następnego wieczora - "Czarną". Spektakl ten został także wystawiony przez RAMT na VI Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym im. A.P. Czechowa w 2005 roku. Marzec 2008 - premiera w Niżnym Nowgorodzie, Teatr "Komedia" ("Czarna wersja"). W maju - "Biała wersja". W tym samym roku - w Niżnym Tagile, w Teatrze Dramatycznym im. D. Mamina-Sybiraka ("Biała wersja"), w 2006 - w Krasnojarsku w Teatrze Dramatycznym im. A. Puszkina.

"To zaskakujące i rzadkie wrażenie - oglądać spektakl do ostatniej sceny i ciągle na nowo odgadywać, jak się skończy." - z rec. Jelena Grujewa Czarnym po białym w: "Vash dosug" nr 19, 6-16 maja 2006

"Porywająca fabuła nieoczekiwanie zaskakuje niewiarygodnie smutnym i przygnębiającym finałem." - z rec. Margarita Pajmakowa w: "Kino-Teatr", Moskwa, 4 grudnia 2009

ADiT

Drugi po Factory Girls dramat irlandzkiego autora, a zarazem przełomowy w jego karierze. Historia irlandzkich protestantów służących w armii brytyjskiej i ich niemalże męczeńskiej śmierci w bitwie pod Sommą, jednej z największych tragedii w dziejach współczesnej wojskowości, podczas której po stronie brytyjskiej życie straciło 420 000 żołnierzy. Wcielenie irlandzkich protestantów do angielskiej armii było wyrazem ich lojalności wobec korony, a żołnierze rekrutowali się z oddziałów ulsterskich ochotników, organizacji paramilitarnej założonej w 1913, by walczyć o pozostanie Irlandii w unii z Wielką Brytanią. Przedstawiony przez Franka McGuinnessa 36 Batalion Irlandzkich Ochotników został w pierwszych starciach bitwy pod Sommą zdziesiątkowany. W dramacie McGuinnessa jedynym ocalonym z tej rzezi jest Pyper, a myśl o tym, czego doświadczył, nie daje mu spokoju. Wydarzenia w sztuce opowiedziane są jego ustami. Poprzez powracające wspomnienia tamtego czasu Pyper kultywuje pamięć o swoich towarzyszach, a zarazem oskarża Boga – o obojętność wobec okrucieństwa oraz perwersyjną potrzebę przysłuchiwania się tej opowieści na nowo. Pyper żyje niejako w dwóch wymiarach czasowych i ma większą świadomość tego, co się wydarzy na polu bitwy, próbując przygotować swoich towarzyszy na śmierć. Ci jednak nie traktują poważnie słów tego błazna, który ciągle posługuje się czarnym humorem, absurdem i ironią, będącymi rodzajem kamuflażu i sposobem na odreagowanie.

Jak pisze Michał Lachman we wstępie do antologii Wspomnijcie synów Ulsteru, „przywołanie tych historycznych wydarzeń w latach osiemdziesiątych w momencie, kiedy w Irlandii Północnej trwała otwarta wojna domowa między katolikami a protestantami spowodowało, iż konflikt ten można było rozpatrywać w szerszej perspektywie. Wspomnijcie synów Ulsteru to opowieść o formowaniu się wspólnoty wokół pewnej idei. McGuinness pokazuje proces, w którym grupa obcych, by nie powiedzieć wrogich sobie ludzi, zmienia się w zwartą społeczność przyjaciół darzących się wzajemnym zaufaniem. Tragizm ich sytuacji polega na tym, iż idea, która scala tę wspólnotę, wyrasta z brutalnej i cynicznej doktryny politycznej. Ona to wykorzystuje naiwność jednostek, ich łatwowierność i potrzebę posiadania religijnej i narodowej tożsamości, do własnych celów, w których nie liczy się ani człowiek, ani nawet naród, a główną rolę odgrywają zimna geopolityczna kalkulacja i ambicje światowych przywódców. W imię spektakularnych gestów życie młodych protestantów poświęcone zostaje na ołtarzu ambicji polityków i władców. W imię spektakularnych gestów życie młodych protestantów poświęcone zostaje na ołtarzu ambicji polityków i władców. Jednak największą zasługą McGuinnessa pozostaje odkrycie procesu zawiązywania się ludzkich relacji wokół pewnej idei, aktywne zaangażowanie jednostkowego charakteru, widzenia świata i przekonań w realizację pomysłu, filozofii czy wizji, które w indywidualnym doświadczeniu konkretnego żołnierza pozostają wartościami wzniosłymi i koniecznymi, a w wymiarze globalnym okazują się jedynie pełną hipokryzji manipulacją. Dla pogrążonej w krwawym konflikcie Irlandii lat osiemdziesiątych, jak i dla Polski ostatniej dekady, obraz ten jest wizją gorzką, ale jakże prawdziwą".

Prapremiera sztuki odbyła się w 1985 roku w reżyserii Patricka Masona, potem wystawiana była w Europie i za Oceanem, m.in. w Hampstead Theatre w Londynie, reż. Michael Attenborough.

Z recenzji:

"Monolog Starego Pypera, otwierający sztukę, ma coś z beckettowskiej bezkompromisowości. Natomiast rozmowy żołnierzy na przepustce ukazują złożone motywy, które popychają ich do działania: popęd seksualny, religię, patriotyzm, a nawet poczucie winy za tragedię Titanica."

M. Billington, "The Guardian" o Observe the Sons of Ulster Marching Towards the Somme z Hampstead Theatre w Londynie, reż. Michael Attenborough